Bu metin, yerel basında yayımlanan ve Munzur Festivali’ndeki boykotun başarılı olduğunu istatistik bilimiyle kanıtladığını ileri süren bir yazının istatistiksel dayanaklarını incelemektedir. Amaç, yazıda kullanılan yöntem ve verilerin istatistik biliminin temel ilkelerine uygun olup olmadığını nesnel ölçütlerle değerlendirmektir.
Yazar, festivalde boykotun başarılı olduğu iddiasındaki yazısına, ‘Burada mevzubahis olan Tunceli Valiliğinin desteği ve işbirliği ile şehir stadının kaçta kaçının dolduğu meselesi değildir’ diyerek başlamaktadır. İlk bakışta, stadyumun doluluk oranının boykot tartışmasının ana konusu olmadığını vurgulamaktadır. Başka bir ifadeyle, okuyucuya doğrudan ‘biz burada sayısal bir doluluk hesabı yapmayacağız’ mesajını vermektedir. Ancak hemen ardından, ‘İlgili muhataplara ilişkin bir istatistik için istatistik bilimine de müracaat edelim’ diyerek bu kez stadyumdaki katılımı sayılar üzerinden değerlendirmeye yönelmektedir. Bu yaklaşım, metnin kendi içinde metodolojik bir çelişki yarattığını göstermektedir.
Yazar, ilk veri olarak Dersim’in yerel nüfusunun Temmuz-Ağustos aylarında il merkezi ve ilçelerle birlikte 200 bini geçtiğini ileri sürmektedir. Ancak bu sayının hangi kaynaktan alındığı ve nasıl hesaplandığı açıklanmamaktadır. Bu sayı doğru olsa bile, kaynağı ve hesaplama yöntemi belirtilmeden bilimsel veri olarak kullanılamaz. Ayrıca festivale ilişkin bir değerlendirmede iki aylık genel nüfus tahmini değil, festivalin düzenlendiği günlerdeki somut nüfus esas alınmalıdır. Buraya kadar yazıda metodolojik bir yönteme dair herhangi bir iz bulunmamaktadır.
Daha da önemlisi, yaz aylarındaki 200 bin kişilik toplam nüfusun tamamı doğrudan potansiyel festival katılımcısı olarak kabul edilemez. Bir nüfusun ne kadarının bu tür kitlesel etkinliklere katılabileceğine ilişkin makul bir oranlama yapılmalıdır. Yazar ise bu 200 bin kişinin kaçını analize esas alınacağını belirtmemektedir. Eğer bunu yapmış olsaydı, yürüttüğü tartışma somut bir zeminde ilerleyebilirdi. Bu haliyle yazıda istatistiksel bir yöntemin kullanıldığını söylemek mümkün değildir.
Yazar daha sonra şehir stadyumundaki katılımcı sayısının 8-10 bin civarında olduğunu, bunların yarısına yakınının çevre illerden gelen misafir gençler ve DEM Parti seçmeni olduğunu iddia etmektedir. Bu cümlede peş peşe üç ayrı istatistiksel iddia ileri sürülmektedir. Ancak katılımcıların nasıl sayıldığı, nereden geldiklerinin nasıl tespit edildiği ve siyasal tercihlerinin hangi araştırmayla belirlendiği açıklanmamaktadır. Metodolojik açıdan bunlar istatistiksel bulgular değil, doğrulanmamış tahminlerdir. Doğrulanmamış tahminlerden istatistiksel sonuç üretmek ise istatistik biliminin yöntemi değildir.
Boykotun etkili olduğu sonucuna ulaşılabilmesi için, öncelikle bu sonuca dayanak yapılan verilerin doğrulanması gerekir. Yazıda nüfusa ve katılıma ilişkin ileri sürülen iddiaların hiçbirinin kaynağı ortaya konulmamaktadır. Üstelik bu sayılar doğru kabul edilse bile, tek başlarına boykotun etkili olduğunu göstermeye yetmez. Bunun için önceki festivallerde stat etkinliğine kaç kişinin katıldığı ve boykot çağrısı yapılmasaydı ne kadar katılım beklendiği gibi karşılaştırma ölçütlerine ihtiyaç vardır. Yazar ise herhangi bir karşılaştırma ölçütü sunmadan, yalnızca mevcut katılım sayısına bakarak boykotun etkisini belirlemeye çalışmaktadır. Bu bilimsel bir yöntem değildir.
Yazar, katılım sayısı konusundaki iddiasını desteklemek amacıyla stadyumun FIFA ölçülerinde olması halinde toplam sahanın 7140 m² olduğunu ve tribünlerle birlikte maksimum 31-32 bin kişi alabileceğini belirtmektedir. Ancak stadyumun alanını ve teorik kapasitesini bilmek, o gün stadyumda kaç kişinin bulunduğunu kendiliğinden ortaya koymaz. Bu teknik bilgiler, yazarın 8-10 bin kişilik katılım tahmininin hangi yöntemle elde edildiğini açıklamamaktadır.
Yazar, kaynağı açıklanmayan ve doğrulanmayan sayılar üzerinden Dersim toplumunun genel olarak boykotu benimsediği sonucuna ulaşmaktadır. Bir kişinin festivale katılmamış olması, boykot çağrısını desteklediği anlamına gelmez. Katılmamanın sağlık sorunları, ailevi sorumluluklar, cenaze, ekonomik nedenler, çalışma hayatı ya da festivale ilgi duymamak gibi birçok farklı ve insani nedeni olabilir. İstatistik bilimi ise her yıl görülebilecek bu tür katılmama nedenleri ile belirli bir döneme özgü boykot davranışını birbirinden ayırabilecek somut verilere ihtiyaç duyar. Yazıda böyle bir ayrımı yapmaya imkân verecek herhangi bir saha araştırması veya bilimsel yöntem bulunmamaktadır. Buna rağmen, festivale katılmayanlar büyük ölçüde boykotun destekçileri olarak kabul edilmekte ve gözlenen bir davranıştan hareketle insanların siyasal tercihleri hakkında kesin bir sonuca ulaşılmaktadır. Bu yaklaşım istatistik biliminin temel ilkeleriyle uyumlu değildir.
Üstelik yazar, nüfusu hesaplarken tüm ilçe ve köyleri sürece dahil ederek sayıyı 200 bine kadar çıkarmaktadır. Ancak festival katılımını değerlendirirken yalnızca şehir merkezindeki stadyumu esas almakta, ilçelerdeki festival etkinliklerine katılan binlerce insanı hesaba katmamaktadır. Dersim’in toplam nüfusu ile festivalin yalnızca tek bir noktasındaki katılımı karşılaştırmak, kapsamları eşit olmayan iki veriyi kıyaslamak anlamına gelmektedir. Bu da metodolojik bir sorundur.
Yazar, yazısının yedinci maddesinde şu kesin hükmü kullanmaktadır: ‘İstatistik Bilimi ışığında Dersim’de Munzur Festivali’ne, Dersim nüfusunun büyük çoğunluğu katılmayarak “boykot” etmiştir.’ Ancak yazının hiçbir yerinde bu hükmü destekleyecek metodolojik bir analiz bulunmamaktadır. Yazar bu ifadeyle yalnızca kendi iddiasını tekrar etmektedir. İstatistik bilimi, gözlenen bir davranıştan hareketle bireylerin niyetlerini veya siyasal tercihlerini doğrudan tespit edemez. Bir kişinin festivale katılmaması gözlemlenebilir bir olgudur. Ancak bunun boykot amacıyla gerçekleştiği ayrıca araştırılması ve kanıtlanması gereken bir iddiadır.
İncelenen yazıda, istatistik biliminin temel ilkelerin aykırı biçimde, kaynağı açıklanmayan sayılar bilimsel veri olarak kullanılmakta, ölçüm yöntemi belirtilmemekte, nüfus ile katılım için farklı kapsamlar esas alınmakta ve festivale katılmayanların niyetleri araştırılmadan Dersim toplumunun çoğunluğu adına kesin bir sonuç çıkarılmaktadır. Yazar, festivale kaç kişinin katılması halinde boykotun başarısız, kaç kişinin katılması halinde başarılı sayılacağını gösteren herhangi bir ölçüt de ortaya koymamaktadır. Boykotun etkili olduğunu gösterecek önceki festivallere ait katılım verileri de sunulmamaktadır. İstatistiksel bir etkinin varlığından söz edebilmek için öncelikle karşılaştırılacak bir referans değerin tanımlanması gerekir fakat bu tür bir referans değer yazıda bulunmamaktadır. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu yazının istatistik bilimine dayanan bir analiz olduğu söylenemez. İncelenen yazıda boykot edilen yalnızca festival değil aynı zamanda istatistik biliminin temel kurallarıdır.
Bu değerlendirmede, ele alınan ana konu dışında kalan yanlış bilgiler ve metodolojik sorunlar inceleme kapsamına dâhil edilmemiştir. Burjuva sandık temsil anlayışını sol bir festivalin temsiline uygulama girişiminin yarattığı kavramsal sorunlar ile yazının başlığı ve içeriği arasındaki uyumsuzluk başta olmak üzere birçok husus ayrıca ele alınabilecek niteliktedir. Bu metin ise bilinçli olarak tek bir iddiaya odaklanmaktadır: Yazarın, boykotun başarısını istatistik bilimiyle kanıtladığı yönündeki iddiasına. Yapılan inceleme, bu iddianın istatistik biliminin temel ilkeleri ve yöntemleri bakımından bilimsel bir temele dayanmadığını göstermektedir.
MEHMET AŞKIN
EĞİTİM SEN DERSİM ŞUBE BAŞKANI