Bazı acılar vardır ki üzerinden yüzyıllar geçse de dinmez. Bazı yaralar vardır ki her yıl yeniden kanar. Muharrem ayı, Dersim coğrafyasında işte böyle bir hafızanın, böyle bir vicdani yüzleşmenin adıdır.
Dersim’de Muharrem yalnızca bir matem ayı değildir. Aynı zamanda insanın kendisiyle hesaplaştığı, yaşamı sorguladığı, hak ile batıl arasındaki çizgiyi yeniden hatırladığı bir zaman dilimidir. Bu topraklarda Muharrem geldiğinde yalnızca sofralar değil, yürekler de sadeleşir. İnsanlar biraz daha sessizleşir, biraz daha içine döner. Çünkü Kerbela’nın sesi hâlâ duyulmaktadır.
Kerbela’yı yalnızca tarih kitaplarının sayfalarında arayanlar onun gerçek anlamını kavrayamazlar. Kerbela, bir çölün ortasında yaşanmış bir savaş değil; hakikatin zulüm karşısındaki direnişidir. Muharrem ise bu direnişin hafızasını canlı tutan manevi bir çağrıdır.
Dersim’in kadim inanç geleneğinde oruç, aç kalmaktan ibaret değildir. Oruç; dile sahip çıkmaktır, öfkeyi dizginlemektir, kimseyi incitmemektir. İnsanın kendi içindeki karanlıkla mücadele etmesidir. Bu nedenle Muharrem orucu aynı zamanda bir ahlak ve vicdan eğitimidir.
Bugün dünyanın dört bir yanında insanlar savaşlarla, ayrımcılıkla ve adaletsizliklerle yüzleşirken Kerbela’nın mesajı hâlâ güncelliğini koruyor. Çünkü her çağın bir Yezid’i, her dönemin bir Hüseyin’i vardır. Tarih değişse de hak ile haksızlık arasındaki mücadele değişmez.
Muharrem’in sonunda paylaşılan aşure ise umudun simgesidir. Farklı tatların aynı kazanda buluşması gibi, insanların da farklı kimlikleriyle, inançlarıyla ve düşünceleriyle bir arada yaşayabileceğini anlatır. Dersim kültüründe aşure yalnızca bir lokma değil; kardeşliğin, paylaşmanın ve toplumsal dayanışmanın sembolüdür.
Belki de bugün Muharrem’in bize en çok hatırlattığı şey budur: İnsan olmak. Mazlumun yanında durmak. Haksızlığa karşı ses çıkarmak. Kırılan gönülleri onarmak. Çünkü hakikat yalnızca sözle değil, yaşamla savunulur.
Munzur’un serin sularının, Dersim dağlarının ve ocaklardan yükselen duaların tanıklığında bir kez daha Muharrem’e giriyoruz. Kerbela’nın acısını yüreğimizde hissederken, onun bize bıraktığı adalet ve insanlık mirasını da geleceğe taşımak zorundayız.
Muharrem, geçmişe yakılan bir ağıt değil; geleceğe bırakılan bir vicdan emanetidir.
Yazarın Notu
Bu satırları kaleme alırken yalnızca bir inancı ya da geleneği anlatmayı değil, Dersim’in yüzyıllardır taşıdığı vicdan kültürünü hatırlatmayı amaçladım. Muharrem ayı; acının, sabrın ve direncin yanında, insan olmanın sorumluluğunu da bizlere hatırlatır. Kerbela’nın mesajı bugün hâlâ canlıysa, bunun nedeni hakikatin zamana yenilmemesidir.
Dersim’in kadim öğretisinde insanı yaşatmak, gönül kırmamak ve mazlumun yanında olmak en büyük ibadetlerden biridir. Muharrem de bize tam olarak bunu öğretir. Bu nedenle tuttuğumuz oruçların, verdiğimiz lokmaların ve ettiğimiz duaların özü; insanlığa, kardeşliğe ve barışa hizmet etmektir.
Muharrem oruçlarının Hak katında kabul olmasını diliyor, tüm canların lokmalarının bereketli olmasını temenni ediyorum.
Hak-Muhammed-Ali aşkına, tutulan oruçlar kabul, verilen lokmalar Hakk katında makbul olsun. Birliğimiz, dirliğimiz ve kardeşliğimiz daim olsun.
Helalu hoş olsun.
Barış İmre