Bugün (06.02.2026 günü), II. Dünya Savaşı sonrası SSCB, ABD, Birleşik Krallık ve Fransa tarafından kurulan Nürnberg Uluslararası Askeri Ceza Mahkemesi’nin tarihi duruşma salonunu ziyaret ettim.
1935 Nürnberg Yasaları’na isim veren bu şehirde, yine Nürnberg Yasaları’nın faillerini yargılayan mahkemenin ziyaretçi defterine, hukuk tarihimizin 1915 Sevk ve İskân Kanunu ile 1935 Tunceli Kanunu’nun facia neticelerini de bir not olarak düştüm.
Bu tarihi mahkeme salonunda dekorasyon olarak dikkat çeken semboller var: Hz. İsa tasviri, Roma Hukuku’nu temsil eden mahkeme salonunun sanıklara özgü giriş kapısının üstünde “Adem ve Havva” tasviri (ilk günah ve ilk cezayı temsil ediyor), devamla aynı dekorasyon tasvirinde elinde kılıç olan genç Alman Hukuku’nu, elinde lir tutan genç ise Roma Hukuku’nu temsil ediyor. Medusa başı ise Antik Yunan Dönemi’nin “kötülüğü uzak tutmaya” dair sembolik bir mesajını içeriyor.
1. Uluslararası Ceza Hukuku’nun temel ilkeleri Nürnberg Duruşmaları sırasında belirlendi.
2. “İnsanlığa Karşı Suçlar” ve “Savaş Suçu” tanımlamaları Nürnberg Duruşmaları sırasında ilk kez uluslararası konsensüs ile belirlendi.
3. Nürnberg Duruşmaları sırasında kabul edilen ilkeler neticesinde BM çatısı altında Uluslararası Hukuk kapsamında 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi kabul edildi.
1945-46 Nürnberg Mahkemesi’nde kimler yargılandı? Mahkeme kayıtlarına göre yargılananlar ve haklarında verilen hükümler şöyle;
1. Martin Bormann (Hitler’in sekreteri, parti şansölyesi) – Yokluğunda (in absentia) yargılandı, ölüm cezası verildi (ölü olduğu sonradan anlaşıldı).
2. Karl Dönitz (Donanma Başkomutanı, Hitler’in halefi) – 10 yıl hapis.
3. Hans Frank (Polonya Genel Valisi, “Polonya Kasabı”) – İdam (asılarak).
4. Wilhelm Frick (İçişleri Bakanı) – İdam (asılarak).
5. Hans Fritzsche (Propaganda Bakanlığı radyo şefi) – Beraat.
6. Walther Funk (Ekonomi Bakanı) – Ömür boyu hapis.
7. Hermann Göring (Reichsmarschall, Luftwaffe komutanı, Hitler’in sağ kolu) – İdam (asılarak) – Ancak infazdan önceki gece zehir içerek intihar etti.
8. Rudolf Hess (Nazi Partisi Başkan Yardımcısı) – Ömür boyu hapis.
9. Alfred Jodl (Wehrmacht Operasyon Şefi) – İdam (asılarak).
10. Ernst Kaltenbrunner (RSHA şefi, Himmler’in yardımcısı) – İdam (asılarak).
11. Wilhelm Keitel (OKW Başkomutanı) – İdam (asılarak).
12. Gustav Krupp von Bohlen und Halbach (Krupp silah sanayii sahibi) – Sağlık nedeniyle dava düşürüldü.
13. Robert Ley (Alman İşçi Cephesi lideri) – Duruşma başlamadan intihar etti, dava düşürüldü.
14. Konstantin von Neurath (Eski Dışişleri Bakanı) – 15 yıl hapis (sonradan serbest bırakıldı).
15. Franz von Papen (Eski Şansölye, diplomat) – Beraat.
16. Erich Raeder (Eski Donanma Başkomutanı) – Ömür boyu hapis (sonradan serbest bırakıldı).
17. Joachim von Ribbentrop (Dışişleri Bakanı) – İdam (asılarak).
18. Alfred Rosenberg (Doğu İşgal Edilen Topraklar Bakanı, ideolog) – İdam (asılarak).
19. Fritz Sauckel (Zorunlu Çalıştırma Komiseri) – İdam (asılarak).
20. Baldur von Schirach (Hitler Gençliği lideri) – 20 yıl hapis.
21. Arthur Seyss-Inquart (Hollanda Reichskommissar) – İdam (asılarak).
22. Albert Speer (Silahlanma Bakanı, mimar) – 20 yıl hapis.
23. Julius Streicher (Der Stürmer gazetesi yayıncısı, antisemit propagandacı) – İdam (asılarak).
24. Hjalmar Schacht (Eski Ekonomi Bakanı, Reichsbank Başkanı) – Beraat.
Peki, Nazi Almanyası’nın hukuk ve siyaset kuramlarında destekçisi olan Carl Schmitt’e ne oldu?
Ünlü hukukçu C. Schmitt, 1945-1947 arasında Nürnberg’de tutuklu olanlar arasındaydı. C. Schmitt tutuklu olarak Nürnberg Askeri Ceza Mahkemesi Savcılığı tarafından sorgulandı ancak hakkında bir iddianame ve yargılama süreci söz konusu olmadı. Bu hususta başlangıçta destek verdiği Nazi Partisi ile yaşadığı ayrılıklar ve Nazi Partisi tarafından Schmitt’in dışlanması, yargılanmama sebebi olarak değerlendirilmiştir.
C. Schmitt, 1947’de serbest bırakıldıktan yıllar sonra Franco İspanyası’na gitti ve Franco rejiminin siyasal ve hukuki meşruluğuna dair akademik çalışmalarda bulundu.
Carl Schmitt’in hukuk ve siyaset konusundaki görüşleri, günümüzde liberal demokrasileri tehdit etmeye ve diktatoryal eğilimleri güçlendirmeye devam ediyor.
2019 yılında “Tanrılar Mahkemesi Diyalogları” adlı ilk edebî eserimde kurgusal bir Stefan Zweig ve Carl Schmitt diyaloğunu okuyucularımla paylaşmıştım.
“Egemen olan, ana kuralı bertaraf ederek istisnayı ana kural haline getirebilme iradesini kanıtlayan ve olağanüstü duruma karar verebilendir.”
Schmitt, 1985 yılında 96 yaşında hayata gözlerini yumduğunda geride insanlık için yıkım ve acı bırakan bir hukuk ve siyasal kuram mirası bırakmıştı. Bu lanetli miras şu an dünya düzeninde etkisini devam ettiriyor ve dünyanın üzerinde Schmitt’in hayaleti dolaşıyor.
Hukukçu-Tarihçi
Cihan Söylemez