Boraginaceae (Hodangiller) familyasına ait olan ve Mattiastrum pulumurense (Pülümür Çarşağı) adı verilen bitki türü, Munzur Üniversitesi’nden akademisyenlerin yürüttüğü arazi çalışmaları sonucunda tespit edildi. Bitkinin keşfi ve bilimsel tanımı, Temmuz ayında Turkish Journal of Botany Dergisi’nde yayımlandı. Araştırmacılar, bitkinin yalnızca Pülümür ilçesine bağlı Karagöz ve Şampaşakaraderbent köylerinde bulunduğunu ve popülasyonunun son derece sınırlı olduğunu vurguluyor.
“Bitki Hem Dünya Hem Türkiye İçin Sadece Pülümür’de Var”
Çalışmada yer alan bilim insanlarından Doç. Dr. Mehmet Yavuz Paksoy, daha önce yaptığı açıklamada, bitkinin 1800-2000 metre rakımda, taşlık ve step alanlarda küçük kümeler halinde yaşadığını belirterek şu uyarıda bulunmuştu: “Bu bitki çok dar bir alanda yayılış gösteriyor. Tohumdan üremesi yavaş, popülasyonu zayıf ve habitatı tahrip edildiği anda tamamen yok olma riskiyle karşı karşıya. Özellikle madencilik ve aşırı otlatma, bu tür için ciddi bir tehdit oluşturuyor.”
Aynı Bölgede Krom-Çinko Madeni İçin ÇED Süreci Başlatıldı
Tüm bu bilimsel uyarılara rağmen, Tunceli Valiliği tarafından yapılan duyuruya göre; Pülümür ilçesi Dağbek Köyü mevkiinde, Çağın Akaryakıt Tarım Nak. Mad. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan krom-çinko ocağı projesi için Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci başlatıldı.
RN.200808337 numaralı proje dosyası kapsamında yürütülecek madencilik faaliyetinin, bölgenin toprak yapısını ve ekosistemini doğrudan etkileyeceği belirtiliyor. Bilim insanları, Pülümür Çarşağı’nın yetiştiği alanların “maden toprağı” olarak kullanılmasının, bu nadir bitkinin tamamen ortadan kalkması anlamına gelebileceğini ifade ediyor.
Dersim’in Zengin Bitki Çeşitliliği Tehlike Altında
Yapılan araştırmalara göre yalnızca Pülümür ilçesinde 957 bitki türü tespit edilmiş durumda. Bunların 115’i endemik, 5’i ise sadece belirli lokal alanlarda bulunan türlerden oluşuyor. Uzmanlar, çalışmalar tamamlandığında Dersim genelinde bitki türü sayısının 2 bine yaklaşabileceğini öngörüyor.
Bu biyolojik zenginliğe rağmen bölgede sürdürülen madencilik projeleri, yalnızca tekil türleri değil, bütün ekosistemi tehdit ediyor. Pülümür Belediye Başkanı Müslüm Tosun da ilçenin bitki çeşitliliği açısından taşıdığı öneme dikkat çekerek, bu değerlerin korunması gerektiğini vurguluyor.
Bilim İnsanlarından ve Kamuoyundan Çağrı: Madencilik Durdurulmalı
Uzmanlar, dünyada yalnızca iki köyde var olan bir bitki türünün yaşadığı alanda madencilik faaliyetlerinin sürdürülmesinin geri dönülmez ekolojik kayıplara yol açacağı uyarısında bulunuyor. Çevre örgütleri ve halk ise, ÇED sürecinin iptal edilmesini ve bölgenin koruma altına alınmasını talep ediyor.
Dersim’in dağları, yalnızca maden değil; binlerce yıllık yaşamın, endemik türlerin ve geleceğin mirası olarak görülüyor. Bilimsel veriler ortadayken, kamuoyunun ve yetkililerin bu çağrıya kulak vermesi bekleniyor.
