Bazı coğrafyalar vardır; yalnızca üzerinde yaşanmaz, insanın ruhuna işler. Bazı köyler vardır; haritalarda küçücük görünür ama taşıdığı tarih, yaşattığı acılar ve sakladığı güzelliklerle koca bir dünyanın hafızasını taşır.
İşte Paş, böyle bir yerdir…
Peri Suyu’nun öte yakasında, Harde Dewreş’in kadim topraklarında; dağların birbirine omuz verdiği, vadilerin gökyüzüne açıldığı, doğanın hâlâ kendi dilini konuştuğu bir coğrafya…
Atalarımızın yüzlerce yıl önce Dersim’den gelip yurt edindiği bu toprakların adı PAŞ’tı. Sonradan Elazığ’ın Karakoçan ilçesine bağlandı; adı Akkuş olarak değiştirildi. Belki tabelalardan bir isim eksildi ama bir coğrafyanın hafızasından geçmişi silmek, o kadar kolay değildi.
Çünkü Paş’ın tarihi yalnızca kayıtlarda değil; taşlarında, patikalarında, yaşlı ağaçlarının gölgesinde ve nesilden nesile aktarılan insan hikâyelerinde saklıdır.
Burası Harde Dewreş’in belleğinde yer etmiş bir yaşamın parçasıdır. Acının, direncin, dayanışmanın, özgürlüğün ve insan sevgisinin iç içe geçtiği kadim bir coğrafyanın sessiz tanığıdır.
Bir zamanlar dağların arasında saklıydı Paş. Yaklaşık 2010 yılına kadar dış dünyadan uzak, kendi doğasıyla, kendi ritmiyle yaşayan küçük bir dağ köyüydü.
Burada sabah, yalnızca güneşin doğması değildi.
Dağların üzerine düşen ilk ışıkla hayat yeniden başlardı. Rüzgâr, yamaçlardan süzülerek geçmişin sesini taşır; kuşlar, vadilerin sessizliğini bozarak özgürlüğün türküsünü söylerdi. Toprağın kokusu, suyun sesi ve ağaçların gölgesi insanın ruhuna dokunurdu.
Burada doğa bir manzara değil, hayatın kendisiydi.
Dağlar bir duvar değil, insanın özgürlük duygusuydu.
Su yalnızca akmaz, yaşamı anlatırdı.
Toprak yalnızca ürün vermez, geçmişi yaşatırdı.
Harde Dewreş’in bu kadim coğrafyasında insan, doğanın karşısında değil, onun bir parçası olarak yaşardı. Bir ağacın kesilmesine üzülmek, susuz kalan bir canlının derdini hissetmek, komşunun acısını kendi acısı bilmek, sevinci paylaşmak yaşamın doğal bir parçasıydı.
Paş’ın güzelliği belki de en çok buradaydı: Doğanın cömertliğiyle insanın yüreği birbirinden ayrı değildi.
Bu topraklarda nice çocuk büyüdü. Nice insan ömrünü tamamladı. Nice kapıdan ayrılık geçti. Kimi ekmeğinin, kimi umudunun, kimi de hayatın başka bir yolunun peşinden gurbete düştü.
Ama insan bazen binlerce kilometre uzağa gitse de çocukluğunun geçtiği bir patikayı içinde taşır. Bir dağın siluetinde köyünü, bir rüzgârın esişinde geçmişini, bir suyun sesinde çocukluğunu arar.
Paş, işte o arayışın adıdır.
Belki burayı hiç görmediniz. Belki Peri Suyu’nun kıyısında hiç durmadınız, Harde Dewreş’in dağlarına hiç bakmadınız. Ama bir sabah doğanın sessizliğinde uyanmayı, kuş sesleriyle güne başlamayı, tertemiz bir havayı içinize çekmeyi, insanın insana yabancılaşmadığı bir yerde bulunmayı özlediyseniz Paş’ın ne anlattığını anlayabilirsiniz.
Bir gün yolunuz düşerse yalnızca bir köy görmeyeceksiniz.
Dağların arasına saklanmış bir tarihi, toprağa sinmiş bir yaşamı, rüzgârda dolaşan hatıraları ve hâlâ unutulmamış bir geçmişi göreceksiniz.
Belki bir kayanın üzerinde durup uzaklara bakacaksınız. Belki bir ağacın gölgesinde soluklanacaksınız. Belki de hiçbir şey söylemeden, yalnızca doğanın sesini dinleyeceksiniz.
Ve o an anlayacaksınız:
İnsanın bazı yerlere gitmesi için orada doğmuş olması gerekmez. Bazı coğrafyalar, insanın yüreğine dokunmak için yalnızca görülmeyi bekler.
Paş, işte böyle bir yer…
Bir köyden fazlası…
Bir isimden fazlası…
Bir hatıradan fazlası…
Harde Dewreş’in dağlarında saklı, Peri Suyu’nun sesinde yankılanan; doğanın, insanın ve tarihin birbirinden kopmadığı kadim bir yaşamın izidir.
Çünkü bazı topraklar unutulmaz; insanın yüreğinde yaşamaya devam eder. Paş da onlardan biridir.
Eren Akyol
