Latin Amerika’nın usta kalemi Jorge Luis Borges, uzam ve zaman, gerçeklik, benlik gibi insan zihnini kuran temel kavramların sınırlarını yoklayan bir gezgin; insanlığın felsefi, bilimsel, mitolojik, mistik birikimini kurmaca evrenine özenle yerleştiren bir bibliyofildi.

Borges sonsuz bir kütüphane gibi işleyen bir zihinde gezinerek kendi yazar kişisine uygun hikayeleri yeniden yazmakla ilgilendi. Bu kütüphanedeki olası tüm varlıklarla birlikte hayali evrenler icat etme oyununa daldı ve bu oyunu hepimiz için çelişkiye ve çeşitliğe açık boşluklarla kâğıda geçirdi. Labirentlerinin ürpertisi ve hayreti tüm şaşırtıcılığıyla bugün halen dipdiri.

Borges’i, görünen ve görünmeyen çoklu evrenleri, kimlikleri, dilleri, tarihleri, mitleri, varlıkları, sembolleri ile kendini müdanasız ele verdiği kadar saklamayı da bilen Dêrsim’de birlikte okumaya ve konuşmaya niyet ettik.

Wêjegeh Amed ve Dêrsim Araştırmalar Merkezi olarak, 3-4-5 Temmuz 2026 tarihleri arasında Dêrsim'de gerçekleşecek edebiyat kampımız kapsamında, 4 Temmuz’da gün boyunca sürecek herkese açık programımıza tüm Dêrsimli edebiyatseverleri bekliyoruz.

•

Nuştoxo serkewte yê Amarîkaya Latîne Jorge Luis Borges yew seyah o ke sînoranê termanê sey hecim, zeman, heqîqet û şexsîyetî ke zêhnê însanî awan kenê ser o vindeno; Borges yew wendoxê kitaban bi ke sermayeyê însanîyetî yê felsefî, îlmî, mîtolojîkî û mîstîkî bi îhtîmam cîhanê xwu yê pêardişî de bica kerdê. Labelê Borges zêhnê xwu yo ke sey yew kitabxaneyê ebedî şixulîyeno de geyra û bi newe ra nuştişê hîkayeyê şexsîyetê xwu yê nuştoxîye gore dir eleqedar bi. Heme mewcûdatê xeyalî yê muhtemelî ke enê kitabxaneyî de yê dir dekewt miyanê kaya îcadkerdişişê cîhananê xeyalîyan û enê kayî bi venganeyê ke semedê ma hemîne bi nakokîyan û zaftewiran akerde yê, rişnayî kaxidî ser. Ceneqîyayiş û heyretê labîrentanê ci bi heme ecêbmendişanê xwu ewro hema zî zinde yê.

Ma niyet kerd ke Dêrsim de, ma bala xwu bidê cîhananê Borgesî yê zafhetinê asaye û nêasayeyan ser; bi nasnemeyan û ziwananê ci, bi tarîx û mîtanê ci, bi mexlûqan û sembolanê ci yê ke xwu bêminet danê dest la hende zî zanê xwu binimnê biwanê û ser o qisey bikerê.

Ma sey Wêjegeh Amed û Merkezê Cigeyrayişan yê Dêrsimî rojanê 3-4-5 Temûz 2026 de, Dêrsim de, çarçewaya kampê ma yê edebîyatî de bibo. Ma heme heskerdoxanê edebîyatî yê Dêrsimijan semedê programê xwu yê ke do seraserê roja 4ê temûzî dewam bikero kenê.

15:00-16:30

Benligin Kırık Aynası

Eynika Şikitî ya Kesayetî

Kerem Bakıcı- Ahmet Demirel

Her şeyi görebilseydik yine de anlatmaya ihtiyaç duyar mıydık? Borges’in Alef’i bu soruyu sorar ve cevapsız bırakır. O merdiven altındaki karanlık odada parıldayan küçük küre bir mucize değil, bir kayıptır. Çünkü gören kişi gördüğünü anlatamadığı an, dünyanın tamamı elinden kayar. Alef’i tam da bu çelişki üzerinden okuyacağız. Sonsuzluğa dokunan biri neden kendi sesini bulamaz?

•

Eke ma her çî bidîyêne ancî zî îhtîyacê ma bi vatiş biyêne? Alefê Borgesî ena perse perseno û bêcewab verdeno. A kureya qijeke ke odaya tarî ya binê nêrdewane de bereqîyena mucîze nîya, zayîat a. Çimkî keso ke vîneno, çiyo ke vîneno eke fam nêkero, temamê dinya destê ci ra semetîyena şina. Ma do Alefî tam zî ena nakokî ser ra biwanê. Keso ke bêpeynîtî qefelneno çi ra nêeşkeno vengê xwu bivîno?

17:00-18:30

Borges’in Düşsel Varlıkları

Mexlûqê Hewnan yê Borgesî

Eylem Ata- Akın Yanardağ- Yalçın Çakmak

“Bu kitabın adı, Prens Hamlet’in, noktanın, çizginin, yüzeyin, sonsuz boyutlu hiperdüzlemler ve hiperoylumların; tekmil sosyal terimlerin ve belki de her birimizin ve tanrıların da eklenmesini kaldırırdı. ” diye yazar Borges, Düşsel Varlıklar Kitabı’nın önsözünde.

Bu başlığı kağıda geçirmesiyle birlikte başka bir evreni mümkün kılmış gibidir. Okuru bu evrene dahil etmek içinse insan zihninin en tanıdık hareketlerinden birini kullanır: derlemek, ayıklamak ve tasnif etmek. Farklı kültürlerin halkbilim, mitoloji ve edebiyat metinlerinde karşısına çıkan düşsel varlıkları ve tasvirlerini bir katalog halinde sunar ve hemen ardından ekler: “bu tür bir kitap kaçınılmaz olarak eksik kalır.” Okurlarını kendi bölgelerindeki “canavarların isimlerini, eksiksiz betimlemelerini ve en çarpıcı özelliklerini” göndermeye davet eder. Belki de bu çağrı kitabın esas sorusunu da ele verir: Kurguya gerçeklik katan yazar mıdır, yoksa kurguya dahil olan okur mu?

•

Borgesî vateyo verîn yê Kitabê Mexlûqê Xeyalî de vano “Eke ma Prens Hamlet, nuqta, xêze, zemîn, hîpersethê n-dîmensîyonelî û hîpercîldî; heme termê umûmî yê sosyalî û belkî zî her yewê ma û îlahan zî daxil bikerdêne eşkayne wedaro.”

Borgesî kaxidî ser o nuştişê enê sernameyî dir seke jûyna cîhan mumkin kerdo. Seba ke wendoxî zî daxilê enê cîhanî bikero hereketanê tewr şinasî yê zêhnê însanî ra jûyî bikar ano: arêdayiş, cêmiyan ra vetiş û tesnîf kerdiş. Karakterê xeyalî û teswîrê ke metnanê folklorîkî, mîtolojîkî û edebîyatê kulturanê ciyayan ra vejîyenê vernîya ci, jû katalog de pêşkêş keno û dima zî îlawe keno vano “Jû kitabo winasî mecbûren kêmî maneno.” Û wendoxanê xwu dehwet keno ke “nameyê cinawiran”ê ke mintîqeyê înan de yê “raşt tehrîf bikerê û xisûsîyetanê înan ê tewr mişexesan” bişirawê. Belkî zî eno dehweto persa bingeyîne ya kitabî dano dest: Gelo nuştox raştikînî daxilê pêardeyî keno, yan oyo ke daxilê pêardeyî beno wendox o?

20:00-21:30

Borges’in Rüyalarına Girmek

Dekewtiş Hewnanê Borgesî

Nesimi Aday - Fatih Kök- Gönül Dalkuş - Ezgi Kaya- Lal Laleş

Bir yazarın rüyasına girmek mümkün müdür? Peki ya o yazar, gerçeklik ile kurmacanın sınırlarını sürekli yerinden oynatan Jorge Luis Borges ise? Bu sohbet, Borges'in düşler, aynalar, labirentler ve sonsuzluklarla örülü edebî evrenine bir davettir. Ancak bu kez amaç yalnızca Borges'i anlamak değil; onun hayal ettiği dünyaların içinde kendimize yer açmaktır. Eğer Borges siz olsaydı nasıl düşünürdü? Hangi hikâyeleri yazardı? Hangi düşleri görürdü? Daha da önemlisi, Borges bugün karşınıza çıksaydı sizi nasıl okur, hangi kurmaca karaktere dönüştürürdü? "Borges'in Rüyalarına Girmek", yazar ile okur arasındaki sınırların silindiği, kimliklerin birbirine karıştığı ve her karşılaşmanın yeni bir metin ürettiği hayali bir yolculuk öneriyor. Bu yolculukta Borges yalnızca incelenen bir yazar değil; bizi düşleyen, bizim tarafımızdan düşlenen ve belki de bizim yerimize yazan bir figüre dönüşüyor. Çünkü Borges'in eserlerinde olduğu gibi burada da temel soru şudur: Rüyayı gören kimdir, rüyanın içinde olan kimdir ve aralarındaki fark gerçekten var mıdır?

•

Gelo mimkun o ke merdim dekewo xeyalanê yew nuştoxî? Eyla eke eno nuştox Jorge Luis Borges bo ke misêwa sînoranê raştikînî û pêardeyî cayê înan ra hewelneno bo? Eno suhbet semedê cîhanê edebî yê Borgesî ke bi xeyalan, eynayan, labîrentan û edebîyatî mûnde jû dehwet o. Labelê ena rey amanc tenya famkerdişê Borgesî nîyo; cîhanê ke ey xeyal kerdê de xwu rê akerdişê yew cayî yo. Eger Borges ti biyêne, gelo senî fikirîyayne? Kamcîn hîkayeyî nuştêne? Kamcîn hewnî dîyêne? Muhîmtirê ci, eke Borges eyro bivejîyayne vernîya to, ey ti senî wendêne, to kamcîn karaktero pêarde de teswîr kerdêne? “Dekewtiş Xeyalanê Borgesî” yew raywanîya xeyalî pêşnîyaz keno ke sînorê mabeynê nuştoxî û wendoxî wedarîyenê, nasnameyî kewenê têmiyan û her raştameyiş yew metin ano meydan. Ena raywanî de Borges tenya yew nuştoxo ke analîz beno nîyo; tadiyeno beno jû fîguro ke ma xeyal keno, hetê ma ra yeno xeyaşkerdiş û belkî zî herinda ma de nusneno. Çimkî senî ke eseranê Borgesî de wina yo, tiya zî persa bingeyîne ena ya: Oyo ke hewn vîneno kam o, oyo ke zereyê hewnî de yo kam o, û ferqê mabeynê înan heqîqeten esto?