Değişen yalnızca kelimelerimiz mi, yoksa biz de mi değiştik?
Bir zamanlar babalarımız baba, annelerimiz ana idi. Sonra babalar peder, anneler valide oldu. Önce don giyerdik, sonra külot oldu. Pantolonlarımız Jeanlaştı. Çarıklarımız lastikleşti, lastikler iskarpin, iskarpinler potin, potinler bot oldu. Hırkalar montlaştı, mintanlar gömlekleşti.
Karasaban traktörleşti, rençber çiftçileşti, köylü kentlileşti. Muallimler öğretmen, bazıları akademisyen, üniversiteler kampüs oldu. Mektepler okula, köy odaları salonlara dönüştü.
Kıraathaneydi, kahvehane oldu; onu da beğenmedik, kafeleştirdik. Kahvenin yerini espresso, çayın yerini latte aldı. Sohbetin yerini mesajlaşma, mektubun yerini e-posta aldı. Eskiden kapı kapı dolaşıp hatır sorardık, şimdi bir beğeniyle gönül aldığımızı sanıyoruz.
Şerbetler limonatalar gazozlaştı, gazozlar kolalaştı. Ev yemekleri fast food oldu. Tandır ekmeği tostlaştı, gözleme pizzalaştı. Sofralarımız bereketten çok sunum yarışına dönüştü. Eskiden yemeğin tadına bakardık, şimdi fotoğrafını çekmeden sofraya oturamıyoruz.
Türkülerimiz poplaştı, şarkılarımız rapleşti. Halaylarımız koreografiye, düğünlerimiz organizasyona dönüştü. Sazımızın yerini elektronik sesler, ozanlarımızın yerini fenomenler aldı.
Liramız doların gölgesinde kaldı. Bir zamanlar hayalimiz bir ev, hedefimiz huzurdu. Şimdi markalar, lüks hayatlar ve tüketim yarışları peşindeyiz. İhtiyaçlarımız istekleşti, isteklerimiz vazgeçilmez oldu.
Falcılar medyumlaştı, muskacılar spiritüel danışman oldu. Mahalle doktoru aile hekimi, berber kuaför, bakkal market, marketler AVM oldu. Esnafın veresiye defteri vardı; şimdi kredi kartlarımızın borç defteri var.
Çocuklar sokaklarda misket oynar, çelik çomak oynar, uçurtma uçururdu. Şimdi tabletlerin, telefonların ve bilgisayarların başından kalkmıyorlar. Mahalle maçları sanal oyunlara, saklambaç dijital eğlencelere dönüştü.
Eskiden komşuluk vardı, şimdi apartman sakinliği var. Komşu komşunun külüne muhtaçtı; bugün yan dairede kimin oturduğunu bilmiyoruz. Bayramlarda büyüklerimizin ellerini öperdik, şimdi telefon ekranından mesaj gönderiyoruz. Bir zamanlar dostluklar yıllarla ölçülürdü, şimdi takipçi sayısıyla.
Dilimizi de bu değişimden kurtaramadık. İş yerleri ofis, toplantılar meeting, özgeçmişler CV, alışverişler shopping, indirimler discount oldu. Sanki Türkçe konuşunca eksik, yabancı kelime kullanınca daha çağdaş oluyoruz!
Sevgi de nasibini aldı bu değişimden. Eskiden gönül verilirdi, şimdi takip edilir oldu. Sevgiliye şiir yazılırdı, şimdi durum paylaşılır oldu. İnsanın sözü senetti; bugün güven, en pahalı değerlerden biri hâline geldi.
Peki, bütün bunlar kötü mü?
Elbette hayır! Dünya değişecek, bilim ilerleyecek, teknoloji gelişecek. Karasabanın yerini traktörün, mektubun yerini telefonun alması hayatın doğal akışıdır. Mesele değişmek değil, değişirken kendimizden ne kadar vazgeçtiğimizdir.
Evlerimiz büyüdü, sofralarımız küçüldü. İletişim araçlarımız çoğaldı, samimiyetimiz azaldı. Dünyanın öbür ucundaki insanla konuşabiliyoruz ama yanımızdaki insanın derdini dinlemeye vaktimiz yok.
Bir zamanlar azla yetinir, çokça mutlu olurduk. Şimdi çok şeye sahibiz ama mutluluğu arıyoruz. Eskiden bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardı; şimdi kırk fincan kahve içip birbirimizin hatırını sormuyoruz.
Öyleyse gelin, dünya değişsin, teknoloji gelişsin, kıyafetlerimiz yenilensin, kelimelerimiz zenginleşsin. Ama annemizin duası, babamızın nasihati, komşumuzun hatırı, dostumuzun vefası ve insanlığımız eskimesin.
Çünkü modern olmak geçmişini inkâr etmek, çağdaş olmak kendi kültürüne yabancılaşmak değildir.
Değişmeyelim demiyoruz elbette; ama değişirken kendimizi kaybetmeyelim. Zira insanın elbisesi değişebilir, dili değişebilir, yaşadığı çağ değişebilir. Yeter ki yüreğindeki insan değişmesin!