Türkiye siyasetinde sol ya da merkez sol olarak kendilerini adlandıran partilerin liderleri, kurulan veya kurulma aşamasında olan partilerini tanıtırken “yeni bir siyaset” anlayışını ortaya koyarak işe koyulurlar. Ancak görüyoruz ki bu anlayışı dile getirmelerine rağmen, özellikle bu partilerin kurucu kadroları sol ya da merkez parti olduklarını söyleyip, siyasete yeni bir anlayış getirdiklerini, parti içi demokrasiye ne kadar önem verdiklerini anlata dursunlar ve de bu söylemleri adeta “ ballı ekmek kadayıfı” gibi sunsunlar gerçeklik hiç de öyle değildir. Zira bu anlayıştaki parti liderlerinin bugüne kadar yaptıkları şey genellikle partilerin kadrolarında dana önce denenmiş, mevcut ve yerleşik sağ partilerden (AK Parti, MHP, İYİ Parti, ANAP, DYP vb.) kopan isimlerle kadro oluşturmak olmuştur. 14.Kasım 2026 tarihinde Ankara’da yapılan Yeni Parti kurultayı bunun adeta kanıtıdır.
Ama biz gördük ki; sağdan devşirme kadrolarla yol alan sol ya da merkez sol söyleme sahip parti ve partiler, istenilen siyaseti ve demokratik değişimi sağlayacak çalışmalarda adeta sınıfta kaldıkları gerçeğidir. Bu devşirmeleri kadrolarına katan CHP’nin, şaibeli kurultay sonrasının, şimdiki kaçkın lideri ve onun Silivri’deki patronunun, partinin İdeolojisiyle alakası olmayanlardan oluşturdukları isimlerle 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde, belediye başkanı ve belediye meclis üyesi gösterilenlerin sosyal demokrat belediyeciliğin modelini hayata geçirmek yerine ( Vedat Dalokay, Ahmet İsvan, Aytekin Kotil, Yüksel Çakmur, Nurettin Sözen bu modele örnek kişilerdir) rant ve kişisel menfaatleri yeğlediklerini, zoru görünce de, seçilmiş bulundukları partiden adeta kaçarak AKP kapısında sıraya girmeleri ve halen AKP’ye koşmaya devam ediyor olmaları “ yeni siyaset” anlayışına güzel bir örnek olarak göstermek mümkündür.
Yine Yeni Parti’nin 40 civarında sağ kökenliyi ve 90 civarındaki, birden fazla dönem mecliste milletvekilliği yapmışları, 160 kişilik parti meclisine yazması da adı yeni olan partiyi, yeni yapamayacağının bir örneğidir.
Siyaset bilimi ve Türkiye'nin yakın siyasi tarihi açısından bu durumun birkaç temel nedeni irdelemek ve sonucuna varmak mümkündür.
Devşirmelerin; özellikle sağ kökenlilerin, sol ya da merkez sol partilere üye yapılmasının ve de eski yüzlerle yeni anlayış söyleminin getirmiş olduğu olumsuzlukları aşağıdaki 3 başlıkta sıralamak mümkündür.
• Zihniyet ve Siyaset Tarzı: Eleştirmenlere göre, siyaset yapma biçimi ve refleksleri oturmuş aktörlerle yola çıkmak, partinin tabelası değişse bile siyasi kültürün aynı kalmasına yol açar.
• Taban ve Oy Geçişkenliği: Seçmen, "yeni" bir partide geçmişte başarısız bulduğu veya yıpranmış gördüğü yüzleri gördüğünde, partinin samimiyetine ve değişim vaadine şüpheyle yaklaşabilir.
• İdeolojik Belirsizlik: Farklı sağ geleneklerden (milliyetçi, muhafazakar, liberal) gelen isimlerin sadece "mevcut iktidara veya yönetime muhalefet" paydasında birleşmesi, tutarlı ve özgün bir parti programı oluşturulmasını zorlaştırabilir.
2023 Cumhurbaşkanlığı seçimi öncesi oluşturulan 6’lı masa ittifakında da gördük ki CHP listelerinden adaylaştırılıp seçilen sağ ve muhafazakar milletvekilleri de sonunda kapağı AKP’ye atmakta yarar buldular. Milletvekillerinin gidişlerinden sonra belediye başkanlarının, belediye meclis üyelerinin de AKP’ye gidişleri ideolojik belirsizliğe sağ devşirmeciliğe güzel birer örnek olarak gösterilebilir bir durum olmuş oldu.
Diğer yandan, özellikle yeni parti kuran liderlerin bu yola başvurmasının arkasında genellikle şu pratik gerekçeler yatar:
• Teşkilatlanma Hızı: Türkiye genelinde kısa sürede il ve ilçe teşkilatları kurmak, seçimlere girme yeterliliği kazanmak için siyaseti bilen, hazır çevresi ve tecrübesi olan isimlere ihtiyaç duyulması.
• Bilinirlik ve Oy Potansiyeli: Kamuoyunun tanıdığı eski bakan, milletvekili veya belediye başkanlarının, partiye hızlı bir görünürlük kazandıracağı ve kendi seçmen tabanlarını beraberinde getireceği düşüncesi.
• Merkez Sağ Arayışı: Türkiye'de seçmen çoğunluğunun kendini merkez sağ ve muhafazakar/milliyetçi çizgide tanımlaması nedeniyle, iktidar alternatifi olabilmenin yolunun yine bu havuzdan oy almaktan geçtiği inancı.
Ancak bu düşüncenin siyaset arenasın da ne kadar hayat bulduğu ise tartışılır bir durum olarak karşımızda duruyor.
Sonuç olarak
Türk siyasi tarihinde (örneğin 1983'te ANAP, 2001'de AKP veya yakın dönemdeki DEVA, Gelecek, İYİ Parti ve Anahtar Parti gibi oluşumlarda) tecrübe ile yenilik arasındaki denge her zaman en kritik tartışma konusu olmuştur. Toplumda gerçek bir "yenilik" algısı yaratabilmek için sadece mevcut kadroların yer değiştirmesinin yetmediği; yeni yüzlerin, gençlerin, kadınların ve farklı toplumsal kesimlerin karar alma mekanizmalarına dahil edilmesinin gerektiği sıkça vurgulanıyor olsa bile partinin yöneticilerinin program tüzük kurallarını pratikteki eylemleri ile göstermesi gerekiyor. Mesela Yeni Parti demokrasiyi önce kendi içinde hayata geçireceği iddiasıyla ortaya çıkmasına rağmen yaptığı ilk kuruluş kurultayında bunun tam tersi bir uygulamayla işe başlamış oldu. Demokratik seçimlerin göstergesi olan çarşaf liste yerine genel başkanın belirlediği isimlerin yer aldığı blok liste sandığa atılarak oylama yapıldı bize de bu demokrasi olarak lanse edildi…
Ayrıca Kemal Kılıçdaroğlu ile CHP’de yönetim kademesinde olanların Kemal Beyi başarısızlıkla suçlayan bu kadroların dile getirdikleri başarısızlıkta sanki payları yokmuş gibi davranmaları, kendilerini “ ak sütten çıkmış kaşık “ olarak topluma ve seçmene sunmaya çalışmaları da ayrı bir ironidir.